Pisonet vs. Pagbabawal: Ang Banggaan ng Proteksyon at Pangangailangan

ESTANCIA, Iloilo — Alas-singko ng hapon, sarado na ang munisipyo, pero bukas pa ang pila sa harap ng maliit na sari-sari store ni Aling Nita sa Brgy. Poblacion. Hindi pandesal ang pinipilahan, kundi tatlong lumang computer na may karatulang “PISONET – P1 = 4 MINUTO.”

Dito sa coastal town na ito, nauna pang nagpasikat ng mahigpit na ordinansa noong 2023 laban sa pisonet malapit sa paaralan, buhay na buhay pa rin ang debate. Sa isang gilid, mga guro at tanod na nagsasabing “distraction ito, nag-aabsent ang bata.” Sa kabilang gilid, mga nanay na may hawak na module at senior na nagpi-print ng national ID.

"Kung ipapasara niyo yan, saan kami pupunta?" bulong ni Aling Nita. "Walang signal sa loob ng bahay namin. Dito lang nakakapagpasa ng assignment ang apo ko."

Ito ang banggaan na naririnig na ngayon sa buong bansa: proteksyon versus pangangailangan.

Ano ba talaga ang Pisonet?

Hindi ito basta laruan. Ang pisonet ay coin-operated desktop — hulugan mo ng piso, may 3 hanggang 5 minuto ka na internet. Nagsimula ito noong early 2010s bilang “negosyong pangkanto” at lumago noong pandemya.

Para sa DepEd, ito raw ay “distraction hub.” Pero para sa maraming pamilya, ito ang nag-iisang printer, scanner, GCash cash-in, at video call sa OFW na magulang. Taglish nga sabi ng isang Grade 10: “Hindi pang ML lang, Ma’am. Pang-research din.”

Bakit ito pinagbabawal ng LGU?

May legal na sandalan ang mga mayor. Una, ang RA 7160 o Local Government Code, Section 16 (General Welfare Clause) — binibigyan nito ang LGU ng kapangyarihang mag-regulate ng negosyo para sa “health, safety, and morals” ng kabataan.

Pangalawa, ang RA 7610, Section 10 — pinaparusahan ang anumang gawain na naglalagay sa bata sa “child abuse, exploitation, or conditions prejudicial to his development.” Ginagamit ito ng mga konsehal para ipagbawal ang paglalaro ng menor de edad during school hours.

Ang Dagupan City ang naging modelo: Ordinance No. 2152-2023 na nagbabawal ng pisonet at computer shops within 200 meters sa eskwelahan, at total ban sa mga estudyanteng naka-uniform mula 7am-5pm weekdays. Sumunod ang ilang bayan sa Pangasinan, Cebu, at dito sa Iloilo — kabilang ang Estancia, na nag-confiscate ng 14 units noong 2024 dahil sa reklamo ng mga magulang.

Ang nakikita ng mga guro: mga batang puyat, nag-cutting, at nalulong sa “PUBG at ML” imbes na module. Valid ang worry.

Pero teka, paano kung wala talagang ibang option?

Dito pumapasok ang numero. Ayon sa DepEd learner survey 2023, halos 1 sa 5 (20%) public high school students ang umaasa pa rin sa computer shop o pisonet para makapagpasa ng output — hindi sa bahay, hindi sa phone.

Ang DICT Free WiFi for All program ay maganda sa papel, pero kung taga-Brgy. Botong sa isla ka ng Estancia, kailangan mo pang mag-bangka para lang makasagap. Kaya ang piso-piso pa rin ang tulay.

Boses sa Kanto: Dalawang Panig

Pindutin para marinig ang magkabilang kwento. Walang script, purong hinanaing.

May Gitna Ba? Regulasyon, Hindi Rehas

Ang tanong hindi “buhayin o patayin?” kundi “paano aayusin?” Apat na solusyon na ginagawa na ng ilang barangay:

Konklusyon: Proteksyon na Hindi Nag-iiwan

Tama ang mga LGU na protektahan ang kabataan mula sa pagliban at online danger — yan ang diwa ng RA 7160 at RA 7610. Pero mali kung ang solusyon ay padlock lang habang 2.8 milyong pamilya ay offline pa rin.

Sa Estancia, pagkatapos ng raid noong 2024, tatlong shop ang nagsara. Pero dalawa ang nag-comply: naglagay ng “NO MINORS 8-5” sign, ng filter, at ng logbook. Ngayon, sila ang tinatakbuhan kapag may bagyo at brownout — kasi may generator sila.

Ang pisonet ay hindi kalaban ng edukasyon. Simbolo ito ng kakulangan. At habang hindi pa umaabot ang fiber sa bawat purok, ang piso ay hindi luho — ito ay lifeline.

Ang tunay na child protection, hindi lang pagbabawal. Ito ay pagtiyak na may mas maayos, mas ligtas, at mas abot-kayang pamalit. Hanggang wala pa ‘yun, ang pisonet ay mananatiling library, opisina, at pag-asa — piso-piso.